ΔΙΑΒΑΖΟΥΜΕ ΑΡΘΡΑ

Αγοράζετε λαχεία των δημοτικών συσσιτίων…

του Χρίστου Ζαφείρη 

Μια από τις πολλές αδέσποτες φωτογραφίες επισκεπτών του Λευκού Πύργου, που στοιβάχτηκαν στα οικογενειακά λευκώματα του Μεσοπολέμου και κατέληξαν σε παλαιοπωλεία και συλλέκτες, διέσωσε μια εμπράγματη μαρτυρία από το παγκόσμιο οικονομικό κραχ του 1929 που είχε τραγικές επιπτώσεις και στη Θεσσαλονίκη. Ο άγνωστος φωτογράφος «συνέλαβε» στο ενσταντανέ του τον Πύργο με μια σημαία κρεμασμένη στις επάλξεις του, το περιποιημένο πάρκο, το τραμ της κάτω γραμμής, Βασ. Όλγας, Π. Μελά, Τσιμισκή, και μια επιγραφή με τσίγκινα γράμματα πάνω σε σιδερένιο ικρίωμα στημένο μπροστά στο μνημείο: «Αγοράζετε λαχεία συσσιτίων». Ήταν μια δημόσια έκκληση του Δήμου Θεσσαλονίκης που απευθυνόταν στο φιλάνθρωπο κι όχι στο τζογαδόρικο κοινό για την ενίσχυση των συσσιτίων που είχε οργανώσει από τον πενιχρό δημοτικό προϋπολογισμό του σε 35 σταθμούς της πόλης, για να ανακουφίσει από την πείνα και την εξαθλίωση τους απολυμένους και άνεργους πολίτες του και τους χιλιάδες πρόσφυγες που ζούσαν ως τρωγλοδύτες σε προσφυγικά παραπήγματα.

Η διεθνής οικονομική κρίση έπληξε καταιγιστικά τη Θεσσαλονίκη από το 1930 ως το 1934, με έξαρση στη διετία 1932-1933, με αποτέλεσμα να χρεοκοπήσουν και να κλείσουν 650 περίπου επιχειρήσεις(κυρίως καπνού και κλωστοϋφαντουργίας), ενώ χιλιάδες οικοδόμοι, μικρέμποροι, επαγγελματίες και εργάτες έμειναν άνεργοι. Οι χιλιάδες εξαθλιωμένοι και πεινασμένοι δημότες βρήκαν ανακούφιση στα δημοτικά συσσίτια, που άρχισαν τον Ιούλιο του 1930 και πρόσφεραν ένα πιάτο ζεστό φαγητό και μισό κιλό ψωμί. Στην αρχή προσέρχονταν γύρω στα 4.000 άτομα, αλλά ύστερα από ένα χρόνο ο αριθμός έφτασε τις 28.000 και στους πρώτους μήνες του 1932 τα 35.314 άτομα. Στη ζοφερή αυτή περίοδο δήμαρχος της πόλης ήταν ο Χαρίσιος Βαμβακάς, ένας έντιμος, έμπειρος και δραστήριος πολιτικός, φίλος του Ελευθέριου Βενιζέλου, που οι αντίπαλοί του επέλεξαν τον τομέα διαχείρισης των συσσιτίων για να τον πλήξουν. Προς τους κατηγόρους του ο Βαμβακάς απάντησε: «Αλλά κι αν επρόκειτο να συρθώ εις τας φυλακάς, διότι έδωκα ψωμί εις τους πεινασμένους, το τοιούτον δι’ εμέ ουδέν αψόγον θα ενείχε, αλλά μόνο τίτλον τιμής». Τελικά, δεν σύρθηκε στις φυλακές, αλλά παύθηκε προσωρινά και τον Οκτώβριο του 1933 αποφασίστηκε από την κυβέρνηση η οριστική απόλυσή του.